Ρήνος Στεφανή

Τα ταξίδια αποτελούσαν πάντα πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες. Ταυτόχρονα, η τέχνη επηρεάζει τον τρόπο που προσλαμβάνουμε και αντιλαμβανόμαστε τους διάφορους τόπους. Τα ταξίδια είναι κυρίως μια νοητική στάση που θεωρεί τον προορισμό ως εξίσου σημαντικό με ό,τι αποκομίζουμε στη διαδρομή. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η περιήγηση σε νέα μέρη εμπεριέχει το άγνωστο και τις προκλήσεις του. Αυτό είναι που έχει συμβεί στην τέχνη του Ρήνου Στεφανή, η οποία έχει αντλήσει έμπνευση και διαχέεται από τις ηπείρους και τα μέρη στα οποία έχει ταξιδέψει.

Στο Λονδίνο όπου σπούδασε, ανακάλυψε στα μυστικά των γκαλερί, των μουσείων, των παλαιών ζωγράφων, αλλά και τη μοντέρνα και σύγχρονη τέχνη. Ταυτόχρονα, εκεί έζησε την πολυπολιτισμική κοινωνία, το βάθος και τη ρηχότητα της, και γνώρισε τον τρόπο ζωής άλλων ανθρώπων – τη μουσική, τα φαγητά, τον πολιτισμό τους. Από το Λονδίνο ταξίδεψε σε άλλες Ευρωπαϊκές πόλεις. Κάθε νέα εμπειρία αποκάλυψε καινούριους κόσμους. Αποδέχτηκε και εκτίμησε την ποικιλότητα, τις αποχρώσεις και το άγνωστο.

Στο Βερολίνο γνώρισε τη μουσική των Άνδεων από τους Λατινοαμερικανούς. Αυτό αργότερα τον οδήγησε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στη Νότια Αμερική. Από τη κοσμοπολίτικη Μπογκοτά στο Μεδεγίν, από το Σαν Ακουστίν των Άνδεων, στην Καρθαγένη και στη Σάντα Μάρθα της Καραϊβικής. Απ’ εκεί ταξίδεψε νότια φτάνοντας στον Αμαζόνιο, όπου η Κολομβία συναντά το Περού και τη Βραζιλία, και ψάρεψε πιράνχας ενώ παρακολουθούσε κορμούς δέντρων να τους παρασύρει ο ποταμός. Περιπέτεια στο, και πρόκληση από το άγνωστο.

Η Ισπανία και η Γαλλία επίσης άφησαν τα σημάδια τους. Η Καταλονία και η ρωμανική τέχνη, τα Πυρηναία, η Χώρα των Βάσκων, οι παλαιολιθικές σπηλαιογραφίες σε Ιστουρίτς και Οξοσελάια στην περιοχή της Ναβάρα, μεταξύ Λασκώ και Αλταμίρας, όλα αυτά επηρέασαν τη δουλειά του. Μετά, ο Στεφανή φτάνει στη Κίνα. Περπάτησε στο Σινικό Τείχος και στα Κίτρινα Βουνά του Χέφεη – εμπειρίες που τον σημάδεψαν.

Η προθυμία του να φτάσει σε νέους τόπους, τον φέρνει και στις ΗΠΑ. Πρώτα στη Φλώριδα, με τις επιρροές από την Καραϊβική και τη Νότια Αμερική, την ποικιλότητα και των γρήγορων ρυθμών ζωή. Μετά πηγαίνει στα Everglades, όπου αφθονούν οι κροκόδειλοι, ενώ ξεσπά καταιγίδα που σχεδόν τον αφήνει χαμένο και συγκλονισμένο. Ταξίδεψε σε πόλεις και χωριά κι έκανε φιλίες με τους απλούς ανθρώπους. Τον εντυπωσίασαν κοινότητες όπως των Amish, οι οποίοι μπορούν να ζουν σε μια καταναλωτική κοινωνία, χωρίς ηλεκτρισμό, αυτοκίνητα και τηλεόραση. Είδε ίχνη παγετώνων χιλιάδων χρόνων, σ’ ένα νησί στη λίμνη Eire, εννιά μίλια από τον Καναδά. Ένας καθηγητής πανεπιστημίου τον ξενάγησε σε ένα παλιό νεκροταφείο για διανοητικά ανάπηρους, όπου στους τάφους αναγραφόταν μόνο ένας αριθμός.

Αυτά τα ταξίδια μας οδηγούν πίσω στην πατρίδα του καλλιτέχνη, την Κύπρο. Αρχαίοι οικισμοί – μερικοί εννιά χιλιάδων χρόνων –, το Τρόοδος, βυζαντινές εκκλησίες με θαυμάσιες τοιχογραφίες, κρασιά, ελιές, χαρουπιές... Ακόμα κι εδώ, ο Στεφανή συνεχίζει το ταξίδι, πραγματικό και νοερό, πάντα ανανεώνοντας την τέχνη του.

Κάρολαϊν Φράνσες Βάργκας
Συγγραφέας, Οχάιο, ΗΠΑ

Η δημιουργία των Ερωτικών, των Ακροβατών και των Χορευτών ξεκίνησε στα 1998-99. Πρώτα ήρθαν τα Ερωτικά. Στο τέλος του 1999, οι φιγούρες των Ερωτικών έμοιαζαν με ακροβάτες. Εκείνη την περίοδο δίδασκα σε ένα Λύκειο της Πάφου, στο οποίο η αίθουσα Τέχνης βρισκόταν σε ένα υγρό υπόγειο, μακριά από το κύριο κτίριο και την κύρια είσοδο του σχολείου. Για να μπω στο σχολείο, προτιμούσα να πηδώ τα κάγκελα από την πλευρά της Οδού Βενιζέλου. Έστησα στο μυαλό μου ένα σκηνικό με πρωταγωνιστή τον ακροβάτη, το συνέδεσα με το δικό μου σάλτο πάνω απ’ τα κάγκελα κι άρχισα να επεξεργάζομαι εννοιολογικά το θέμα. Τι σημαίνει ο ακροβάτης; Την πρόκληση, ίσως, του κινδύνου της πτώσης από το τεντωμένο σχοινί; Την επιθυμία του καλλιτέχνη να αποδράσει από ένα περιβάλλον συντηρητικό και αισθητικά μίζερο; Ή μήπως την προσπάθειά του να ισορροπήσει τα αντίθετα, για να εξασφαλίσει τη φυσική και πνευματική του επιβίωση;

Παράλληλα με την πιο πάνω διαδικασία, εξελίσσονταν η δημιουργία σχεδίων και η ζωγραφική, όχι κατ’ ανάγκη με αυτή τη σειρά και με τόση ευκολία. Συχνά, για να ολοκληρωθεί ένας πίνακας περνά από μια διαδικασία άπειρων αλλαγών. Ταυτόχρονα, κάνω μελέτες που με βοηθούν να κατανοώ το θέμα και να βρίσκω λύσεις σε προβλήματα αισθητικής. Πολλά από αυτά τα προσχέδια έχουν, πιστεύω, μιαν αυτονομία. Τα πρώτα σχέδια με «ακροβάτες» τα έκανα στις 3 Φεβρουαρίου 1999. Από τότε έχω κάνει εκατοντάδες άλλα (τα περισσότερα με μελάνι): ερωτικά, ακροβάτες, χορευτές, ταξιδιώτες.

Tα έργα μου, τόσο στη ζωγραφική όσο και στις Πράξεις, με κεντρικό στοιχείο την ανθρώπινη φιγούρα, νομίζω ότι πηγάζουν από την ίδια εσωτερική ανάγκη. Ο καλλιτέχνης δεν μπορεί από μόνος του να αλλάξει την κοινωνία, ακόμα κι αν συμμετέχει σε πολιτικό ακτιβισμό. Το καλύτερο που πιθανότατα μπορεί να κάνει, είναι να δημιουργεί και να έχει επίγνωση των ορίων του. Ποιων ορίων όμως, εφόσον κάθε φορά είναι αναγκασμένος να αμφισβητεί τα καθιερωμένα όρια, να παίρνει ρίσκα και να ζει την ένταση μιας εύθραυστης ισορροπίας, για να μπορεί να διατηρεί την αξιοπρέπεια και την ελευθερία του.

Ρήνος Στεφανή

Η ζωγραφική δημιουργία του Ρήνου Στεφανή ουσιαστικά αρχίζει στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1980 – μιας δεκαετίας που σηματοδότησε την επάνοδο της ζωγραφικής στο προσκήνιο της τέχνης στο δυτικό κόσμο, μετά από αρκετά χρόνια παραγκωνισμού της από τη γλυπτική πρώτα, και στη συνέχεια από άλλες μορφές τέχνης, όπως την performance art και τις εγκαταστάσεις. Στον διεθνή χώρο, η επάνοδος αυτή της ζωγραφικής ήταν άμεσα συνδεδεμένη, εκτός των άλλων παραγόντων, με τις οικονομικές εξελίξεις στη Δύση: η οικονομική ανάπτυξη στη βόρεια Αμερική και στη δυτική Ευρώπη (η οποία, χάριν της συντηρητικής νεοφιλελεύθερης πολιτικής, αφορούσε κυρίως στις ήδη εύπορες ομάδες του πληθυσμού), ανέδειξε μια ομάδα νεόπλουτων επαγγελματιών, νεαρής σχετικά ηλικίας, γνωστών ως yuppies. Μέρος της διαδικασίας αυτό-ορισμού των ανθρώπων αυτών, υπήρξε και το ενδιαφέρον τους για απόκτηση αντικειμένων τέχνης – με κύρια προτίμηση στα έργα ζωγραφικής.

Στην Κύπρο του τέλους της δεκαετίας του ’70 (όταν ο Στεφανή φεύγει για τις πρώτες του σπουδές) και της δεκαετίας του ’80 (στη διάρκεια της οποίας συνεχίζει τις σπουδές του και δίνει και τα πρώτα σοβαρά δείγματα της δουλειάς του), οι παράγοντες που επηρεάζουν τις καλλιτεχνικές εξελίξεις είναι διαφορετικοί. Τα πολιτικοστρατιωτικά γεγονότα του 1974 ανέτρεψαν βίαια (μαζί μ’ όλα τ’ άλλα) και τη μέχρι τότε πορεία της τέχνης. Η δεκαετία του ’60 και οι αρχές της δεκαετίας του ’70, υπήρξαν χρόνια στα οποία ένας αριθμός καλλιτεχνών, κυρίως γεννημένων μεταξύ των δύο Παγκόσμιων Πολέμων, επεδίωξαν τον «συγχρονισμό» της κυπριακής τέχνης με τις διεθνείς εξελίξεις. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 και μέχρι τον θάνατό του το 1968, ο Χριστόφορος Σάββα και η γκαλερί «Απόφαση» αποτέλεσαν τον πυρήνα αυτής της προσπάθειας εκσυγχρονισμού. Στο τέλος της δεκαετίας και στις αρχές της επόμενης, οι προοδευτικοί αυτοί καλλιτέχνες (όπως, οι Στ. Βότσης, Α. Χρυσοχός, Α. Σαββίδης, Α. Λαδόμματος, Δ. Κωνσταντίνου, Ν. Κουρούσιης κ.ά.), είχαν την παρότρυνση και προώθηση του Ελλαδίτη τεχνοκριτικού κι επιμελητή Τώνη Σπητέρη, διορισμένου από την κυπριακή κυβέρνηση ως συμβούλου για καλλιτεχνικά θέματα. Ο Σπητέρης ώθησε τη σύγχρονη κυπριακή τέχνη, συχνά με τρόπο επιθετικό, προς πιο σύγχρονα ρεύματα της τέχνης, όπως τον Μινιμαλισμό, τη γεωμετρική αφαίρεση και την «οπτική τέχνη» (Op Art). Τα γεγονότα του 1974 όμως ανέκοψαν αυτή την πορεία της τέχνης.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, πολλοί από τους καλλιτέχνες που στη δεκαετία του ’60 είχαν υιοθετήσει πλήρως τα ανεικονικά ιδιώματα, στράφηκαν (ή επέστρεψαν) προς την εικονική, κυρίως ανθρωποκεντρική ζωγραφική. Αυτή η αλλαγή, ως γενικότερο φαινόμενο δεν βρισκόταν σε αντίθεση με τις διεθνείς εξελίξεις, καθότι η (ανα)παραστατική τέχνη επανήλθε στο προσκήνιο, με καινούριες όμως μορφές. Η διαφορά μεταξύ των εξελίξεων στην Κύπρο με τις αντίστοιχες διεθνείς, έγκειται στο ότι κάποιοι από τους ντόπιους (ανάμεσά τους και σημαντικοί) καλλιτέχνες, επέστρεψαν σε παλαιότερες, συντηρητικές εκφράσεις, αποδεικνύοντας ότι – τουλάχιστον γι’ αυτούς – η υιοθέτηση πιο σύγχρονων τάσεων υπήρξε μια μάλλον επιφανειακή εξερεύνηση, επιβεβλημένη εν πολλοίς από εξωτερικούς παράγοντες. Γενικότερα, δύσκολα μπορούμε ν’ αναφερόμαστε σε κοινά χαρακτηριστικά ομάδων ή «γενεών» στην κυπριακή τέχνη στη μετά το ’74 εποχή. Ειδικά στα χρόνια μέχρι τη δεκαετία του ’90, οι Κύπριοι καλλιτέχνες ακολούθησαν «μοναχικές» θα λέγαμε πορείες, χωρίς την άμεση επαφή και αλληλεπίδραση ή την ανοιχτή συζήτηση που υπήρξαν χαρακτηριστικά της τοπικής καλλιτεχνικής σκηνής, από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’70.

Αυτή η κατάσταση στην οποία βρέθηκε η κυπριακή τέχνη από το 1980 και μετά, επέτρεψε στους νεότερους τότε καλλιτέχνες ν’ ακολουθήσουν και αυτοί ατομικές πορείες, χωρίς να υπόκεινται σε οποιαδήποτε πίεση προκειμένου ν’ ακολουθήσουν, ή να νιώσουν την «ανάγκη» να εναντιωθούν, σε κάποιου είδους κατεστημένο ή εκ των προτέρων επιβεβλημένων κατευθύνσεων στην καλλιτεχνική σκηνή του τόπου. Έτσι, το πρώιμο έργο του Στεφανή (ο ίδιος το ταξινομεί ως «πρώτη περίοδος» [1983-88] και «Τα Ισπανικά» [1989-91]) φέρει έκδηλα αναφορές στην πρόσφατη καλλιτεχνική παράδοση – τόσο της Κύπρου όσο και τη διεθνή. Σε έργα όπως τα Ξεριζωμός, Παράθυρο της Κύπρου, Scene (όλα του 1983) και σε άλλα, τα οποία παρουσίασε στην πρώτη του ατομική έκθεση στην Κύπρο (στην γκαλερί «Γκλόρια», Λευκωσία, Νοέμβρης 1986), ενυπάρχουν ο εναγώνιος εξπρεσιονισμός των Αγωνιών του Αδαμάντιου Διαμαντή από τη δεκαετία του ’60, μαζί με τον οικουμενικό συμβολισμό και τις μετα-κυβιστικές φόρμες της Guernica του Πικάσο. Αντίθετα, η αφηρημένη φόρμα κυριαρχεί στα έργα που εξέθεσε το 1989 στην γκαλερί «Crypt» του Λονδίνου (μαζί με τον Τουρκοκύπριο Sumer Erek). Πρόκειται για μια οργανικού χαρακτήρα αφαίρεση, σε έργα των οποίων οι τίτλοι παραπέμπουν στην κυπριακή προϊστορία και αρχαιότητα – Χοιροκοιτία Ι και Χοιροκοιτία ΙΙ, Κυπρομυκηναϊκό Ι και Κυπρομυκηναϊκό ΙΙ – αλλά φορμαλιστικά και τεχνοτροπικά αντλούν στοιχεία, τόσο από την αφηρημένη ζωγραφική του Χριστόφορου Σάββα από τα μέσα της δεκαετίας του ’60, όσο και από τον ευρύτερο χώρο της ευρωπαϊκής τέχνης: αμεσότερη ίσως αναφορά, το arte povera αισθητικής έργο του Καταλανού Antoni Tàpies, το οποίο ο Στεφανή γνώρισε στη Βαρκελώνη, την περίοδο 1988-89. Έτσι, γι’ άλλη μια φορά, ο Στεφανή παντρεύει δημιουργικά επιρροές από τη διεθνή τέχνη του 20ού αιώνα με άλλες που απορρέουν από την πρόσφατη κυπριακή δημιουργία, καλλιτεχνών που πριν απ’ αυτόν είχαν με τη σειρά τους αφομοιώσει αντίστοιχες επιδράσεις.

Ένα πιο ώριμο – και αναγνωρίσιμο ως δικό του πια – ύφος αρχίζει να διαφαίνεται σε έργα της δεκαετίας του ’90, περίοδο την οποία ο Στεφανή ονομάζει (σε σχέση πάντα με τη ζωγραφική του) «Ultramarine». Ενώ αρκετοί από τους πίνακες αυτής της εποχής (π.χ. Συμπληγάδες [1992] και Ultramarine [1992]) συνεχίζουν ν’ αποτελούν «αφηρημένες» συνθέσεις, αλλού κάνουν την εμφάνισή τους οι ανθρώπινες φιγούρες (ενδιαφέρον παράδειγμα Η Γιορτή του Ψαριού, από το 1995), οι οποίες κατέληξαν να γίνουν σήμα κατατεθέν της πιο ώριμης και ολοκληρωμένης δημιουργίας του (από το 1998 και μετά).

Αν και η ζωγραφική αποτελεί το ουσιαστικότερο και μεγαλύτερο μέρος του έργου του Στεφανή, δεν θα μπορούσαν να μην αναφερθούν και οι «πράξεις» κι «εγκαταστάσεις» του, επίσης από τη δεκαετία του ’90, οι οποίες είχαν είτε τη μορφή performance, είτε τη μορφή παρέμβασης-κατασκευής-εγκατάστασης σε δημόσιους χώρους. Παρόλο που φορμαλιστικά ή τεχνοτροπικά λίγο σχετίζονται με τη ζωγραφική του, διαπνέονταν από μια παρόμοια διάθεση πολιτικοποίησης, η οποία εμπερικλείεται και στο μεγαλύτερο μέρος του ζωγραφικού του έργου. Η πολιτικοποίηση αυτή, εδώ δεν εκφράζεται ως περιοριστικά προσδιορισμένη «στράτευση» ή ως κραυγάζουσα εκδήλωση που αναπόφευκτα φέρει την ημερομηνία λήξης της όποιας «εγκυρότητάς» της, αλλά θα μπορούσε να περιγραφεί ως η ενύπαρξη μιας οικουμενικότητας στο έργο του, η οποία εντοπίζεται στη συνεχή διερεύνηση και διαπραγμάτευση της ανθρώπινης συνθήκης: των ερωτικών, υπαρξιακών και οικολογικών αγωνιών και αδιεξόδων, και της (ατέρμονης;) προσπάθειας εξεύρεσης διεξόδου, αλλά και της (μάταιης;) επιθυμίας για (δια) προσωπική ολοκλήρωση. Τα παραπάνω εμφανίζονται με μια διφορούμενη διάθεση· κωμικοτραγική, με χιούμορ, με συμπάθεια ή καυστικότητα, αλλά και μ’ αισθησιασμό.

Ο αισθησιασμός στο ζωγραφικό έργο του Στεφανή, κατ’ αρχήν αφορά στην ίδια την τεχνοτροπία και στα χρώματα. Η ώριμη δουλειά του (παρά τις όποιες άλλες, προγενέστερες επιρροές) χαρακτηρίζεται από ένα συνεπή εξπρεσιονισμό, ο οποίος συνίσταται σε μια ελευθερία, τόσο στην τοποθέτηση του υλικού στη ζωγραφική επιφάνεια, όσο και στο σχέδιο, όπως και στον φαινομενικά αφελή (naïve) χαρακτήρα των απεικονιζόμενων θεμάτων. Το τελευταίο αυτό στοιχείο φανερώνει καταβολές σε διάφορες περιοχές της διεθνούς παραστατικής ζωγραφικής: από την ευρωπαϊκή Art Brut στα χρόνια που ακολούθησαν τον δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, μέχρι τον γερμανικό νέο-εξπρεσιονισμό της δεκαετίας του ’80, αλλά και της ιταλικής Transavanguardia της ίδιας δεκαετίας, διανθισμένης με αναφορές στην «πρωτόγονη» τέχνη.

Σε δεύτερο επίπεδο, ο αισθησιασμός της δουλειάς του Στεφανή αφορά στη θεματογραφία των έργων. Από τη μια, αφορά στον ερωτισμό και στη σεξουαλικότητα των πολλών «ερωτικών» του εικόνων. Πρόκειται πάντα για μια άμεση, «φυσική» σεξουαλικότητα, έναν «πρωτόγονο» όσο, και άρα, «αγνό» ερωτισμό. Από την άλλη, ο αισθησιασμός αυτός αφορά και στα μη άμεσα ερωτικά ή σεξουαλικά έργα: η σχεδόν μόνιμη γυμνότητα (ή απογύμνωση) των μορφών, αναδεικνύει τον άνθρωπο στη βασικότερή του («φυσική») διάσταση-κατάσταση ύπαρξης, αποδυόμενη από στρώματα πολιτιστικών συμβατοτήτων, έστω και αν οι μορφές εντοπίζονται στο κτιστό περιβάλλον ή σ’ ένα φυσικό τοπίο που φέρει έντονα την ανθρώπινη (συχνά καταστροφική) παρέμβαση.

Η γυμνή ανθρώπινη μορφή γίνεται το σύμβολο και ο φορέας της (παν)ανθρώπινης συνθήκης. Ανάμεσα στις εικόνες ζευγαριών (ερωτικών και μη) και σ’ αυτές μεγαλύτερων ομάδων, ξεχωρίζει μια μοναχική φιγούρα – αρσενικού φύλου (το alter ego του καλλιτέχνη;) – ως ακροβάτης, ως οδοιπόρος ή ως χορευτής. Ο ακροβάτης προσπαθεί να ισορροπήσει σε τεντωμένο σχοινί, σε πόζα κωμική, άβολη και περίεργη, σε προσπάθεια μάλλον καταδικασμένη, αλλά για την ώρα, μετέωρη. Ενίοτε η μορφή αυτή εμφανίζεται στον ρόλο του φυτευτή – σε κυριολεκτική αλλά και μεταφορική προσπάθεια αναζωογόνησης του κόσμου – αλλά συχνότερα παίρνει τη μορφή του οδοιπόρου, που «ντυμένος» μόνο με αντιασφυξιογόνο μάσκα, κουβαλά γι’ αποσκευή πριονισμένο κορμό δέντρου – ό,τι απέμεινε από κατεστραμμένο ή «αναπτυγμένο» (για οικονομικό κέρδος) περιβάλλον. Το υπομάλης κομμάτι δέντρου συχνά υποδηλώνει κορμό ανθρώπινο – σώμα χωρίς άκρα – και φέρει χαραγμένη καρδούλα! Πικρό χιούμορ, σαρκασμός και συμπάθεια μαζί, για τον φαινομενικά με αποφασιστικότητα πορευόμενο οδοιπόρο, μα ο προορισμός αβέβαιος όσο και άγνωστος: στο άκρως καυστικό Αναχώρηση (2005), δύο φιγούρες με γυρισμένες τις πλάτες (σαν πτυχές του ίδιου εαυτού) «αναχωρούν» εξίσου εμφατικά προς ακριβώς αντίθετες κατευθύνσεις, κρατώντας από τις άκρες το ίδιο κομμάτι ξύλου!

Ο άνθρωπος…το ελεύθερο άτομο…το Εγώ…μαζί βασανιστής και θύμα…μαζί κυνηγός και λεία…Ο άνθρωπος – αυτός μόνο – […] στην \ερήμωση και στη δυστυχία του κόσμου – ο οποίος ψάχνει για τον εαυτό του – ξεκινώντας απ’ το τίποτα. […] Ο άνθρωπος εναγώνιος για τον άνθρωπο – τρομοκρατημένος απ’ τον άνθρωπο. Αυτο-επιβεβαιώνεται μια τελευταία φορά, σε μια ιερατική στάση ύψιστης κομψότητας. […] Ο άνθρωπος στο βασανιστήριο των αντιθέσεών του.

Πιο πρόσφατα, στη ζωγραφική του Στεφανή έχει κυριαρχήσει η μορφή του χορευτή: φιγούρα από ζεϊμπέκικο χορό, ανθρωπόμορφο πουλί με μισάνοιχτα φτερά, αναφορά σε σταυρωμένο· χορευτής γυμνός, ντυμένος, μόνος ή με άλλους, στην «πράσινη γραμμή», «με ταύρο», «με πριόνια», «των Πυρηναίων», «της βρύσης», «της γης»… Παρουσία απτή, συμβολική, φασματική – συχνά τίποτα περισσότερο από περίγραμμα στη ζωγραφική επιφάνεια – αλλού μορφή σωματική, αλλού διάφανη κι αλλού χώρος εν-χάραξης άλλων σχημάτων ή μορφών. Παρουσία, απουσία, ο καλλιτέχνης, το μοντέλο, εγώ, ο άλλος...

Εικόνες-συνθέσεις από έναν κόσμο γνώριμο μα και ξένο-αποξενωμένο. Σαν σκηνές από έργο του θεάτρου του παραλόγου – τα γνώριμα και οικεία φαντάζουν πρωτόγνωρα κι ανοίκεια – όσο παράλογοι είναι συχνά οι τίτλοι των έργων. Εικόνες που παραπέμπουν στο αρχικό, στο πρωτόγονο, στο ουσιαστικό, αλλά και στον αφανισμό τους ή στην αποκοπή του ομφάλιου μας λώρου με αυτά. Έτσι, οι φυτευτές, οι αναχωρητές και οι χορευτές φαντάζουν μορφές σισύφειες, παγιδευμένες σ’ ατέρμονο και αέναο κύκλο χωρίς λυτρωμό. Τα ερωτικά ζευγάρια μοιάζουν σαν παγωμένα στον χρόνο στιγμιότυπα αρχέγονης τελετουργίας, ξένης προς την εποχή μας.

Έτσι, η τέχνη αναδεικνύεται γι’ άλλη μια φορά ως η διαδικασία, το μέσο και η δημιουργία που, όσο και αν αντλεί την ύλη της απ’ τη ζωή, την «πραγματικότητα» και τη φύση, εντούτοις δομεί κόσμους τεχνητούς, αισθησιακούς και α-φυσικούς, αναδεικνύοντας το επιθυμητό, το φανταστικό, το ιδεατό και το συμβολικό. Η εικόνα μπορεί έτσι να λειτουργήσει ως άνοιγμα – όχι το αναγεννησιακό παράθυρο στον κόσμο των αισθήσεων, αλλά ως δίοδος στο υποσυνείδητο, στο φαντασιακό, στο ουτοπικό ή στο μυθικό, εν τέλει, στο όποιο εναλλακτικά «πραγματικό» επιθυμούν ο καλλιτέχνης και ο θεατής.

Μια ρωμαλέα εικαστική γλώσσα, με τη μεσογειακή ιδιοσυγκρασία ενός χειρονομιακού εξπρεσιονισμού, αρθρώνει ο Ρήνος Στεφανή μέσα από το πληθωρικό του χρώμα και το δυναμισμό των καμπυλόγραμμων, τριγωνικών, σταυροειδών, ορθογώνιων και τραπεζοειδών του όγκων, που διαχέουν μια μεταφυσική μαγεία απεραντοσύνης στο χώρο. Με σημείο εκκίνησης τις πράξεις και εγκαταστάσεις «Άνθρωποι – Στόχοι» επικεντρώνεται στο στόχο της ζωγραφικής μεταγραφής, σε χορευτές, εραστές, ακροβάτες και φυτευτές, του εκρηκτικού ταμπεραμέντου του Ζορμπά, ως σύλληψη κίνησης και πηγαίου αισθησιασμού. Με αδρές, πλούσιες πινελιές, εξερευνά τις ποιότητες του μπλε, του κόκκινου και του κίτρινου, τους ανάλαφρους τόνους του λευκού και τις διαβαθμίσεις του καφέ και της ώχρας, δουλεύοντας αφαιρετικά μέσα από αλλεπάλληλες διαστρωματώσεις, που αφανίζουν το επουσιώδες και αποκαλύπτουν την πεμπτουσία της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, του τοπίου και του φωτός της Κύπρου.

ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΣ πάντα το ατελείωτο κι επικίνδυνο ταξίδι του έρωτα, πατώντας συνεχώς σε τεντωμένο σκοινί και ως άλλος ακροβάτης, προσπαθεί να ισορροπεί τις καλλιτεχνικές του εκφράσεις και διαθέσεις με τη γύρω του πραγματικότητα, όσο σκληρή κι αν είναι αυτή. Ο Ρήνος Στεφανή παρουσίασε αυτές τις μέρες μια καινούργια σειρά έργων του, με τον τίτλο «Amacayacu». Όνομα προερχόμενο από άλλους κόσμους, ο ίδιος θα μας πει ότι, δεν ήταν στους πρωταρχικούς του στόχους να δημιουργήσει μυστήριο, αφού όμως έγινε, είναι κι αυτό ένα στοιχείο της τέχνης. Διευκρινίζει ότι δεν έχει άμεση σχέση με το νόημα που βγαίνει μέσα από τα έργα, βγαίνει μάλλον μέσα από τα ταξίδια του, στον Αμαζόνιο, στην Κίνα και αλλού.

Έργα με λάδι, όπου για μια ακόμα φορά κυριαρχεί η φιγούρα, περισσότερο το περίγραμμά της και με το σώμα να εκπέμπουν τη δική τους ενέργεια, με την οποία ο καλλιτέχνης θέλει να αγγίζει την ουσία των πραγμάτων, να φτάσει στην ψυχή. Ο άνθρωπος αλλά και το δέντρο, τα δύο κύρια στοιχεία σ' αυτή τη νέα σειρά. Κορμοί που συρρικνώνονται και μαζί τους κι οι αξίες που διέπουν τη ζωή μας. Κι όλα αυτά μέσα από ένα παιγνίδι αντιθέσεων, της λογικής και του συναισθήματος, των χρωμάτων και των γραμμών, του καθημερινού και του διαχρονικού, της ανοχής και του αγώνα για δημιουργία και αλήθεια. Τον Ρήνο Στεφανή τον συναντήσαμε στην γκαλερί Γκλόρια και κουβεντιάσαμε για το έργο του και για το τι σημαίνει για τον ίδιο το να είναι καλλιτέχνης.

-Στην έκθεση βλέπουμε τον άνθρωπο να κουβαλά κορμούς δέντρων. Άξιος, λοιπόν, της μοίρας του, αφού δεν είναι άμοιρος της καταστροφής της φύσης;

Είναι όλα αυτά, αλλά επειδή τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η δουλειά μου είναι «φιγουρατίφ», η φιγούρα δηλαδή βρίσκεται στο κέντρο της σύνθεσης και τα άλλα στοιχεία περιστρέφονται γύρω από αυτή. Εδώ βρίσκεται το δέντρο, το οποίο έχει τόσο συρρικνωθεί που έγινε κορμός, ένα κομμάτι ξύλο.

-Εδώ υπεισέρχεται και το θέμα τέχνη και περιβάλλον;

Φυσικά, αφού πίσω από τον κορμό η αμέσως προηγούμενη έννοια είναι το οικολογικό περιβάλλον. Αλλά εμένα η δουλειά μου είναι να διαπραγματευτώ αυτές τις έννοιες με εικαστικούς όρους. Δεν μπορώ από μόνος μου να σταματήσω τους developers που με τις μπουλτόζες καταστρέφουν τα πάντα. Δίπλα από το χωριό μου υπάρχει ο Μελισσόβουνος, εδώ και τριάντα χρόνια, απ' όσο θυμάμαι, δεν έχουν σταματήσει να τον χαλούν. Κι η δουλειά μου έχει να κάνει και με το άμεσο περιβάλλον μου, αλλά και με τα ταξίδια μου στον κόσμο.

-Στα έργα σου πέρα από τους όποιους συμβολισμούς, υπάρχει και μια διάθεση εικαστικής αφαίρεσης, η οποία προεκτείνεται και σε μια δική σου προσπάθεια ως ανθρώπου να αποβάλλεις τα περιττά;

Επιδιώκω την αφαίρεση, τη λιτότητα στη φόρμα και μέσα φυσικά από την όποια εννοιολογική προέκταση μπορεί να έχει αυτή η εικόνα. Υπάρχει και μια συνειδητή προσπάθεια, η γραφή μου να μοιάζει περισσότερο με σχέδιο. Ενσωματώνονται, δηλαδή, σχεδιαστικά στοιχεία, όπως το περίγραμμα χωρίς γέμισμα, δεν επιδιώκω πλέον να δημιουργήσω όγκο, να κατασκευάσω το τρισδιάστατο, την προοπτική. Όπου χρειάζεται βέβαια θα το κάνω, δεν απορρίπτω τίποτα. Την απλοποίηση στα πράγματα που επιδιώκω τώρα μου την προσφέρει η σχεδιαστική γραμμή, δίνοντας στον πίνακα και μια αίσθηση του πρωτόγονου, κάτι που με έλκει πολύ. Στα έργα αυτά χρησιμοποιώ χαρτί όπου ήδη υπάρχουν απάνω του τυπωμένοι χάρτες, σελίδες από ημερολόγια, κολλώ επίσης εισιτήρια των τρένων κι άλλα μικροπράγματα από τα ταξίδισ μου κι επεμβαίνω πάνω τους σχεδιάζοντας με το πινέλο, θέλοντας να αποδώσω στους πίνακες παρόμοιες ποιότητες των σχεδίων τα οποία έχουν μια επιπλέον φρεσκάδα κι ο χειρισμός τους είναι πιο άμεσος.

-Και με το χρώμα να λιγοστεύει;

Κι αυτό έγινε συνειδητά, διότι θεώρησα ότι δεν είναι ανάγκη να κάνω πόλεμο με εκείνο το χρωματικό κύκλο για να δώσω αισθητικές ή συνθετικές λύσεις. Αντίθετα, λιγοστεύοντας την γκάμα του χρωμάτων μειώθηκαν και τα προβλήματα, προσδίδοντάς μας περισσότερη ελευθερία και δυνατότητες να εκφράσω εκείνα που θέλω.

-Xρώματα γήινα, με το μαύρο να χαρακτηρίζει σχεδόν όλα τα έργα.

Το μαύρο μαζί με το άσπρο. Όπου υπάρχει το ανοιχτό θα υπάρχει και το σκούρο.

-Βλέπουμε και κάποια έργα από τη σειρά τα «Ερωτικά και τα «Ακροβατικά». Ο έρωτας πάντοτε μια ακροβασία, περπάτημα σε τεντωμένο σκοινί;

Έχεις απόλυτο δίκιο και μάλιστα τα ακροβατικά ήταν συνέχεια των ερωτικών κι αυτό ήρθε φυσιολογικά, για δυο λόγους. Πρώτος λόγος η φόρμα, όταν έκανα τα ερωτικά η πλοκή που είχαν τα σώματα φαινόταν σαν ακροβατικό. Και δεύτερος, εννοιολογικά, ένιωθα πως οι ερωτευμένοι είναι μια κατηγορία ακροβατών. Γενικότερα, βέβαια, το ακροβατικό υπάρχει παντού και στο πώς λειτουργεί ο καλλιτέχνης, με το ενδεχόμενο πάντα της πτώσης και της συντριβής. Η τέχνη είναι ρίσκο, έχει κόστος, το οποίο πρέπει να είσαι έτοιμος να πληρώσεις.

-Για σένα ποιο είναι το μεγαλύτερο κόστος;

Η ισορροπία ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και στο ζωγράφο. Στο σχολείο δίνω όσο πιο πολλά γίνεται, αλλά αγωνίζομαι να κρατήσω και την ενέργεια εκείνη που με βοηθά να λειτουργώ ως καλλιτέχνης. Αυτό έχει μεγάλο ρίσκο για μένα, είναι, ωστόσο, τόσο μεγάλη η ικανοποίηση που μου δίνει η επαφή μου με τη ζωγραφική επιφάνεια που νιώθω ότι αξίζει κάθε θυσία. Είναι ο τρόπος που ξέρω να επικοινωνώ με τους άλλους. Μέσα από την τέχνη εκείνο που επιδιώκω πάνω απ' όλα και το συνειδητοποίησα κάνοντας τη σειρά οι «Ακροβάτες», είναι να διατηρήσω την αξιοπρέπεια και την ελευθερία μου.

Όταν, πριν από αρκετά χρόνια, πρωτοείδα τη δουλειά του Ρήνου Στεφανή, μου έκανε εντύπωση η ειλικρίνεια που διαπερνούσε ολόκληρο το έργο του. Η ζωγραφική του αποκάλυπτε τις δικές του ανησυχίες, τους δικούς του προβληματισμούς με τρόπο αυθόρμητο και γνήσιο. Πίστεψα ότι αυτός ο καλλιτέχνης έχει να δώσει στον τόπο του μια ξεχωριστή αίσθηση της Τέχνης.

Και πράγματι, από τότε παρακολουθώ την πορεία του Ρήνου Στεφανή και κάθε φορά με εντυπωσιάζει αυτή η διάχυτη αμεσότητα που έχει το έργο του και η ειλικρίνεια που το διέπει.

Μέσα από τα έργα του καλλιτέχνη πραγματικά ξεπηδούν αισθήματα, χρώματα και σχήματα. Αισθήματα χαράς και αυθόρμητης ευεξίας, χρώματα ζωντανά, γεμάτα φρεσκάδα και δυναμισμό, σχήματα που προκαλούν τις αισθήσεις και δημιουργούν καινούργιους καλόδεχτους κόσμους.

Τα έργα του θεματικά πηγάζουν μέσα από την καθημερινότητα της ζωής, όπως ο ίδιος ο καλλιτέχνης τη βιώνει ανάμεσα στο συναίσθημα και την επικοινωνία με τον συνάνθρωπο του.

Απλοποιεί την τεχνική του συνεχώς για να έχει περισσότερη αμεσότητα με το έργο του. Είναι μια αμφίδρομη σχέση που οδηγεί τον ίδιο τον καλλιτέχνη σε μια ωριμότητα που του διανοίγει δρόμους για καινούργιες εμπειρίες και νέες κατευθύνσεις. Το ανήσυχο πνεύμα του, η γόνιμη περιέργεια του για το πριν και το μετά της ζωής, οι φυσικές αντιδράσεις του ανθρώπινου περιβάλλοντος είναι στοιχεία που διεισδύουν στη σκέψη του καλλιτέχνη και, αφού φιλτραριστούν, μεταπλάθονται σε ιδέες και εικόνες που αποτυπώνονται στο καναβάτσο του. Αποτυπώνονται όμως με τρόπο εκφραστικά ελεύθερο, σχεδόν παιδικό, για να δώσουν την προοπτική της αθωότητας, της απλότητας, της αυθόρμητης διατύπωσης των συναισθημάτων.

Η πολύπλοκη, η συγχυσμένη, η πολύβουη καθημερινότητα περνά μέσα από τη διαδικασία της αφαίρεσης και κατακρατά ο δημιουργός αυτό που πρέπει να υπάρχει, αυτό που χρειάζεται και αυτό που είναι λειτουργικό. Τα άλλα εξαφανίζονται, γιατί είναι ανούσια, άχρηστα, ανώφελα.

Αυτή η διαδικασία προϋποθέτει τόλμη, αποφασιστικότητα και ισχυρό τεμπεραμέντο από την πλευρά του καλλιτέχνη. Μακριά από συμβιβασμούς και ψεύτικες ωραιοποιημένες εικόνες, ο Ρήνος Στεφανή θέλει να επικοινωνήσει με το θεατή άμεσα και ειλικρινά, επιδιώκει να τον φιλοξενήσει μέσα σ’ ένα κόσμο χωρίς προσποιήσεις και επιτηδευμένα εκφραστικά μέσα. Θέλει να ιδωθεί ο κόσμος εξαρχής, αγνός, απλός, άμεσος, ισορροπημένος στα μέτρα τα ανθρώπινα.

Η απλοποίηση των σχημάτων, η τολμηρή χρωματική σύνθεση και οι θεματικές αποτυπώσεις είναι μια δύσκολη διεργασία και μια συνειδητή επιλογή που, για να γίνει αποδεκτή, θα πρέπει ο θεατής να έχει την ικανότητα να διεισδύσει με το βλέμμα του πιο βαθιά από την επιφάνεια του πίνακα, να δει πίσω από τα σχήματα και τα χρώματα το πραγματικό πρόσωπο της ζωής ή, τουλάχιστον, να κατανοήσει πως πρέπει να είναι η ζωή και πως την κατάντησε ο σύγχρονος πολιτισμός.

Αυτή η διαδικασία χρειάζεται να στηριχτεί στο συναίσθημα και στις ευαισθησίες των ανθρώπων που αναζητούν να εξάξουν από την πολυπλοκότητα της ζωής την ουσία των πραγμάτων.

Πολυταξιδεμένος ο Ρήνος Στεφανή αποκόμισε πολλές εμπειρίες που τις διοχέτευσε θετικά στη δουλειά του. Ο συνεχής διάλογος σε θέματα τέχνης με την Κολομβιανής καταγωγής σύζυγο του, Σούζαν Βάργκας, τον βοήθησε να αναθεωρήσει πολλές απόψεις για τη ζωή του και την καλλιτεχνική δημιουργία, οδηγώντας τον σε νέους δρόμους ποιοτικής και ποιητικής ενασχόλησης με το αντικείμενο του.

Με λιτότητα, αλλά και δυναμισμό, απλοποιεί τις φόρμες του και κινείται περισσότερο σε αφηρημένες αναφορές με επίκεντρο τον άνθρωπο. Ποτέ δεν απομακρύνεται όμως από τον τόπο και τις συνήθειες του, από την ιστορική πραγματικότητα και τις παραδόσεις της χώρας του. Μάλιστα είναι φορές που κάνει βαθιά βουτιά στο παρελθόν για να αναζητήσει τις ρίζες του, και εκεί αποκαλύπτει μια ξεχωριστή εκφραστική δυνατότητα γεμάτη πάθος, ενόραση και απροσμέτρητη ευαισθησία, στοιχεία που βρίσκουν αντανακλάσεις σ όλο του το έργο, χωρίς, βέβαια, ποτέ να αποσπούν τον ίδιο από το βασικό ζητούμενο που είναι η εικαστική διατύπωση των θεμάτων του. Και είναι αυτό μια ουσιώδης πτυχή της όλης δημιουργικής του προσπάθειας και αποτελεί θα’ λεγα τη βάση του καλλιτεχνικού του οράματος.

Τα χρόνια 1986 –1989 ήταν χρόνια αναζήτησης και περιπλάνησης για τον καλλιτέχνη. (Ισπανία, Ολλανδία, Αγγλία) Το 1989παρουσίασε τη δουλειά του με τίτλο « Ισπανικά» στην Crypt Gallery του Λονδίνου. Λιτότητα, ισορροπία και τάξη χαρακτήριζαν αυτό τον κύκλο της δημιουργίας του που κύριο γνώρισμα του ήταν η έντονη εσωτερική πυκνότητα, το γήινο χρώμα και το αφαιρετικό ιδίωμα.

Το 1990 ο Ρήνος Στεφανή θα δώσει τα πρώτα του έργα που φέρουν το γενικό τίτλο «Πράξεις». Η πρώτη πράξη ήταν οι «Καταγραφές» σε συνεργασία με τη σύζυγο του Σούζαν Βάργκας. Το 1991 ο καλλιτέχνης θα προχωρήσει στην «Πράξη με χώμα» άλλη μια πειραματική δουλειά που θα του ανοίξει το δρόμο για μια εικαστική παρέμβαση – πράξη στους Τάφους των Βασιλέων στην Πάφο. Τον Ιούλιο του 1992 έχει άλλη μια εικαστική παρουσία με τον τίτλο «Maa – mannequins» αυτή τη φορά στον Κόλπο των Κοραλλίων. Τον Απρίλη του 1994, στον Ακάμα, παρουσιάζει τη συμβολική εργασία του «Στρατιώτες – Στόχοι». Μια εργασία που τα συστατικά της μέρη μετακινούνται και τοποθετούνται ανάμεσα στους λουόμενους στη θάλασσα. Το 1995 το έργο αυτό αλλάζει σε «Άνθρωποι – Στόχοι» και εκπροσωπεί την Κύπρο σε Διεθνή Έκθεση στη Σάμο, Ξάνθη και Θεσσαλονίκη. Με το ίδιο έργο το 2000 συμμετέχει στην έκθεση «Από τη σμίλη στο ήλεκτρο – σύγχρονη Κυπριακή Γλυπτική» πού οργανώνουν οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού.

Παράλληλα με τις «Πράξεις» και τις κατασκευές, ο καλλιτέχνης συνεχίζει τις προσωπικές του αναζητήσεις και στην καθαρή ζωγραφική. Έτσι το 1998 εμφανίζονται τα «Ερωτικά» του, μια καινούργια δουλειά που προεκτείνεται σε επιμέρους ενότητες, όπως οι σειρές «Ακροβάτες», «Χορευτές», «Φυτευτές», «Βρύσες» και άλλες. Κυρίαρχο στοιχείο σ’ όλες αυτές τις συνθέσεις είναι ο άνθρωπος. Παντού κυριαρχεί η παρουσία και οι εκδηλώσεις των ανθρώπων που κινούνται από μια εσώτατη διάθεση να κατακτήσουν το χώρο και να διανύσουν το χρόνο με πάθος και αγωνία, πείσμα και ορμή.

Τα έργα αυτών των σειρών δονούνται από έντονους συναισθηματικούς κραδασμούς, γεμάτους ερωτισμό, σφρίγος και αδημονία. Ο έρωτας απαλλαγμένος από σύνδρομα και ενοχές, μακριά από υποκρισίες και αναστολές διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο στην όλη σύνθεση των πινάκων. Το παιχνίδι των αντιθέσεων, το αχαλίνωτο πάθος, η αμεσότητα και ο αυθορμητισμός είναι τα κύρια στοιχειά που ανεβάζουν τα έργα σε μια αισθαντική κορύφωση που αποκαλύπτει αθέατες πτυχές της ανθρώπινης υπόστασης.

Σημειώνει χαρακτηριστικά ο ίδιος ο καλλιτέχνης αναφερόμενος σ΄αυτό τον κύκλο των εργασιών του:

«Η πρόσφατη δουλειά μου κινείται σε 2-3 θεματικές ενότητες. Συνεχίζουν ακόμα να επανέρχονται τα Ερωτικά – αυτά ήταν άλλωστε η αφορμή για να εμφανιστούν διάφορα θέματα, φιγουρατίβ, όπως οι Ακροβάτες, οι Χορευτές, οι Φυτευτές, οι Βρύσες κλπ. Στα θέματα αυτά με ενδιαφέρει περισσότερο η αμφισημία που ενυπάρχει κρυμμένη σε κάθε ερωτικό, ακροβατικό ή άλλο φαινόμενο, προσπαθώντας να βγάλω κάποιο εικαστικό συμπέρασμα που να έχει σχέση με την ουσία. Αυτή η αναζήτηση της συμβολικής ή μεταφορικής διάστασης είναι νομίζω ένα παιχνίδι που έχει να κάνει με τον χαρακτήρα μου που δεν ικανοποιείται με την καθιερωμένη τάξη πραγμάτων, δεν ικανοποιείται με το καθεστώς που σερβίρει το κακόγουστο σαν ωραίο και παρασιωπά την αλήθεια. Λίγο- πολύ σε όλους μας είναι γνωστό αυτό το σύστημα, γιατί ζούμε μέσα σ΄αυτό. Νιώθω ότι αυτό το εικαστικό ‘ακροβατικό’, που συχνά αγγίζει τη μεταφυσική, είναι μια προσπάθεια του καλλιτέχνη να διατηρήσει την αξιοπρέπεια του. Ίσως πρόκειται περί αγώνα για την ελευθερία, όσο κι αν αυτό ακούγεται κλισέ. Όλο αυτό το ψάξιμο όμως δεν γίνεται ούτε με λογοτεχνικούς, ούτε με πολιτικούς, ούτε με φιλοσοφικούς όρους. Αν και βοηθούν όλα αυτά, οι κανόνες του παιχνιδιού είναι καθαρά εικαστικοί.»

Η καλλιτεχνική πορεία του Ρήνου Στεφανή συνεχίζεται και εξελίσσεται σταθερά, εμπλουτιζόμενη με νέα στοιχεία που προσδίνουν στην προσωπικότητα του καλλιτέχνη μεστότητα και καθιστούν την παρουσία του στο δύσκολο χώρο των εικαστικών περισσότερο ουσιαστική. Ανάμεσα σ΄αυτά τα νέα στοιχεία μπορεί εύκολα να επισημάνει κάποιος τη χρήση του υλικού, που ξεφεύγει πια από αυστηρούς κανόνες και τοποθετείται με περισσότερο αυθορμητισμό και παιδική θα ‘λεγα αφέλεια. Ακόμη προστίθενται περισσότεροι συμβολισμοί που συνδέονται με τη σημερινή συμπεριφορά του ανθρώπου, ο οποίος εγκαταλείπει σταδιακά την παράδοση και την ιστορία του τόπου του. Τερατόμορφα πουλιά, καμένα δέντρα, αυτοκινητόδρομοι, εκσκαφείς, μηχανικοί και πολυκατοικίες είναι τα σύμβολα ενός αλλοτριωμένου κόσμου. Αυτά τα σύμβολα ο καλλιτέχνης με μια πικρή ειρωνεία τα αντιπαραθέτει με παραδοσιακά στοιχεία: Παλιές βρύσες, βόδια, γαϊδούρια, ανθρώπους που ασχολούνται με γεωργικές εργασίες κλπ. Το εικαστικό αποτέλεσμα παρόμοιας αντιπαράθεσης τροφοδοτεί τα συναισθήματα, καταυγάζει αλήθειες. Η εικόνα γίνεται έννοια, το χρώμα ιδίωμα, οι μορφές συνείδηση, μνήμη, ανάγκη, πρόκληση, έντονη παρουσία που λειτουργεί με διττή σχέση στον πραγματικό χώρο. Και ο θεατής κριτικά επιλέγει σ΄αυτό το χώρο τη δική του θέση μέσα από ένα γοητευτικό παιχνίδι, στο οποίο όλες του οι αισθήσεις συμμετέχουν «εν χορώ».

Η τελευταία του δημιουργία κινείται γύρω απο δύο ενότητες: τα "ερωτικά", κατα κύριο λόγο, και τα "ακροβατικά". Και στις δύο περιπτώσεις το κύριο εκφραστικό μέσο είναι το ανθρώπινο σώμα, που το αποδίδει με αφαιρετική διάθεση, απαλλαγμένο απο την περιττή λεπτομέρεια.

Η φυσική σωματική ενέργεια σε πλήρη αρμονία με την εσωτερική ορμή εκδηλώνεται σε μια πράξη άρρηκτα δεμένη με την ίδια την υπόσταση του ανθρώπου, που έδωσε τροφή για έρευνα και έμπνευση για δημιουργία, απο τότε που μπορούμε να μιλούμε για ανθρώπινη κοινωνία και πολιτισμό. Αυτό το θέμα απασχολεί τον Ρήνο Στεφανή που επισημαίνει τον πρωταρχικό ρόλο του ανθρώπινου σώματος και προσπαθεί μέσα απο αυτό να κατακτήσει την ουσία των πραγμάτων και το νόημα της ζωής.

Σ'αυτήν την πορεία περιορίζεται στο ουσιαστικό και χρησιμοπιεί με σοφία το παιχνίδι των αντιθέσεων αντιπαραβάλλοντας αντιτιθέμενα και αλληλοσυμπληρωνόμενα στοιχεία απο το κόσμο της πραγματικότητας και της καλλιτεχνικής έκφρασης. Τα σώματα βρίσκονται σε σύγκρουση ή αρμονία, εκδηλώνουν σκληρότητα ή τρυφερότητα, κυριαρχία ή υποταγή. Τα οργανικά σχήματα συνδυάζονται με τα γεωμετρικά, τα ψυχρά χρώματα με τα ζεστά κτλ.

Στην νέα του δουλειά ο Ρήνος Στεφανή μας δίνει ένα έργο που δονείται απο κίνηση και ενέργεια και που χαρακτηρίζεται απο αμεσότητα και αυθορμητισμό, παρόλο που είναι προϊόν επίμονης προσπάθειας και περίσκεψης. Χωρίς να χάνει επαφή με τη πραγματικότητα, καταπιάνεται με ερευνητική διάθεση με ένα θέμα τόσο σημαντικό, όπως ο έρωτας, προσεγγίζει το θέμα του έρωτα απαλλαγμένο απο το σύνδρομο της αμαρτίας και της ενοχής ή της υποκρισίας, που φόρτωσε η εκκλησία και η Βικτωριανή εποχή.

Αποφέυγοντας την εύκολη ικανοποίηση του θεατή, καταπιάνεται σοβαρά με το θέμα του στοχεύοντας να δώσει έργα που να ανταποκρίνονται στις δικές τους αυστηρές προδιαγραφέςγια το τι μπορεί να θεωρηθεί έργο τέχνης. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο γνήσιο, γεμάτο αλήθεια και ειλικρίνεια.

Τα κινήματα της μεταμοντέρνας αντίδρασης στον μοντερνισμό, της Εννοιολογικής Τέχνης, των Happenings, των Performances, της Process Art, τα Earth and Site Works, της Περιβαλλοντικής Τέχνης κλπ. αναπτύχθηκαν στην Ευρώπη και στην Αμερική από τη δεκαετία του ’60. Στην Κύπρο όμως, μέχρι το 1990 ελάχιστοι καλλιτέχνες ασχολήθηκαν με αυτά τα είδη τέχνης.

Ο Ρήνος Στεφανή παρουσίασε τις Πράξεις του το 1990. Συνεργάστηκα τότε μαζί του για πρώτη φορά, στις Καταγραφές, στη περιοχή του Ακάμα. Δημιουργήσαμε έργα-κατασκευές, δουλεύοντας κυρίως με ξύλα, πέτρες, κόκαλα και ό,τι υλικό της φύσης ήταν διαθέσιμο. Μάλιστα, όταν μερικά από τα έργα «ανακαλύφθηκαν» από ψαράδες, βοσκούς και διάφορους «ειδικούς», όλοι διαβεβαίωναν τα Μέσα Ενημέρωσης ότι επρόκειτο για έργα … σατανιστών!

Από τον απομακρυσμένο Ακάμα, ο Ρήνος θέλησε να μεταφέρει τα δρώμενα του στη Λευκωσία. Γέμισε την Γκαλερί Αποκάλυψη με χώμα, και στις 10 Απριλίου 1991 πραγματοποίησε την performance Πράξη με Χώμα. Οι αντιδράσεις του κοινού ήταν ποικίλες. Ανάμεσα σ’ άλλα, θυμάμαι που ακούστηκε και η «προχωρημένη» άποψη ότι έπρεπε να παρουσιαστεί εντελώς γυμνός.

Η ονομασία «Πράξεις» με την οποία ο Ρήνος καθιέρωσε αυτά τα δρώμενα, θέλει να τονίσει την προτεραιότητα της πράξης σε σχέση με τη θεωρία. Η Τέχνη δε γίνεται μόνο με δηλώσεις και θεωρίες. Στις 27 Οκτωβρίου 1991, παρουσίασε την εγκατάσταση Κούκλες σε κλίνες στους Τάφους των Βασιλέων στην Πάφο. Μια άλλη σημαντική Πράξη ήταν το happening Maa-Mannequins στις 20 Ιουλίου1992 στην παραλία του Κόλπου των Κοραλλίων, όπου τοποθέτησε 20 πλαστικές Κούκλες ανάμεσα στους ανυποψίαστους λουόμενους. Το 1993 σε μια δικοινοτική έκθεση, παρουσίασε την εγκατάσταση Ποντικοπαγίδες στην Πύλη Αμμοχώστου στη Λευκωσία, και λίγο αργότερα τις μετέφερε στο Κάστρο της Κερύνειας. Τον Ιούλιο του 1993, σε ένα ταξίδι του στη Λατινική Αμερική, ο Ρήνος πραγματοποίησε την Πράξη Osoguaico, στο Σαν Αγουστίν στις Άνδεις της Κολομβίας. Η πιο γνωστή του Πράξη όμως είναι η εγκατάσταση Στρατιώτες-Στόχοι, η οποία παρουσιάστηκε σε διάφορα μέρη της Κύπρου και του εξωτερικού. Τον Μάιο του 1994, κατά τη διάρκεια της έκθεσης του Πανελλήνιου Συμποσίου Τέχνης στη Πύλη Αμμοχώστου στη Λευκωσία, κλάπηκαν τρεις από τους Στρατιώτες. Αυτό το πρωτοφανές γεγονός τροφοδότησε με «πολεμικό υλικό» τα Μέσα Ενημέρωσης και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις από την Αστυνομία, τον Δήμο Λευκωσίας, το Επιμελητήριο Καλών Τεχνών κ.ά. Μόνο το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού δεν αντέδρασε. Μια από τις πιο κωμικοτραγικές πτυχές αυτής της υπόθεσης ήταν οι διάφορες καταθέσεις που έδωσε ο Ρήνος στην αστυνομία. Έκτοτε η «υπόθεση Στρατιώτες-Στόχοι» παραμένει μερικώς ανεξιχνίαστη στο Τμήμα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων, με αριθμό μητρώου Σ/744/94.

Το καλοκαίρι του 1998, η Αμερικανίδα γλύπτρια Ελίζαμπεθ Ντόριγκ, ο Σέρβος ζωγράφος Σάσια Σάβικ, ο Ρήνος και εγώ, κατασκευάσαμε τη μεγάλη Σφαίρα με σκουπίδια, σε παραλιακή περιοχή του Ακάμα. Θυμάμαι τη στιγμή που υπάλληλοι του Τμήματος Δασών μας είπαν να σταματήσουμε αμέσως «αυτό που κάναμε», γιατί δεν είχαμε άδεια να μαζεύουμε σκουπίδια! Δύο χρόνια αργότερα, η ίδια ομάδα καλλιτεχνών, πραγματοποιήσαμε την εγκατάσταση sea@net σε άλλο σημείο του Ακάμα.

Το καλοκαίρι του 2005 ο Ρήνος ταξίδεψε στον Αμαζόνιο και πραγματοποίησε την Πράξη Amazon, στη περιοχή που ενώνονται τρεις χώρες: Βραζιλία, Περού και Κολομβία.

Οι πιο πάνω είναι μόνο μερικές από τις καταγραμμένες Πράξεις του Ρήνου Στεφανή. Κάθε Πράξη συνοδεύεται από άπειρες λεπτομέρειες, οι οποίες αποτελούν ίσως και την πραγματική, δυναμική σχέση της τέχνης με το κοινό. Αυτό είναι, πιστεύω, και το νόημα των Πράξεων, ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης του έργου τέχνης με το θεατή. Την ώρα που πολλοί καλλιτέχνες προσπαθούν να επεξηγήσουν τα έργα τους με γραπτά κείμενα και παρουσιάσεις, ο Ρήνος με τις Πράξεις του κατάφερε να εμπλέξει το κοινό. Το κατάφερε, γιατί εφευρίσκει και χρησιμοποιεί αμφίσημες εικόνες, οι οποίες εμπεριέχουν δύναμη, σαρκασμό και χιούμορ.

Ο Ρήνος Στεφανή παρουσίασε στη γκαλερύ 'Γκλόρια' έργα καινούρια και έργα που πρόβαλε στο εξωτερικό, και συγκεκριμένα στη Βαρκελώνη της Ισπανίας και στην 'Crypt Gallery' του Λονδίνου.

Τα έργα του Στεφανή είναι χωρισμένα σε ενότητες που εκπροσωπούν μελέτες, δοκιμές, αλλά και εκφάνσεις της ίδιας της ζωής του τόπου, όπου ζεί και εργάζεται. Τα έργα του αντικατοπτρίζουν αναμνήσεις, εμπειρίες και βιώματα που κουβαλά μέσα του. Τα στοιχεία αυτά είναι άρρηκτα δεμένα με τη ζωγραφική του έκφραση και την ανίχνευση νέων τρόπων διατύπωσης του θέματος του.

Ο Ρήνος Στεφανή παρουσιάζει έργα εύσαρκα, με έντονη εσωτερική πυκνότητα, αλλα και εξωτερική ευαισθησία. Αυτά τα έργα είναι η αντανάκλαση της ίδιας της πορείας του καλλιτέχνη μέσα στη ζωή.

Παραστάσεις, εικόνες, μνήμες, συνυφασμένες με την επιθυμία για έκφραση εικαστική που πετυχαίνει απόλυτα την αποστολή της.

Κάτω απο την επιφάνεια των έργων, ανάμεσα στις πτυχές αυτής της έκφρασης κρύβεται πάθος και ενόραση, διάθεση και ευαισθησία για πλούσιο και παραγωγικό έργο.

Ο Ρήνος Στεφανή απλοποιεί και μεταπλάθει τις σχέσεις σχημάτων - χρωμάτων, δημιουργεί μια ισορροπία οπτικού βάθους και επιφάνειας του πίνακα, κρατεί μια αναλογία των φυσικών διαστάσεων στις μορφές του, κινεί το χρώμα του με αρκετή αναφορά απο τις ζωντανές εμπειρίες της ζωής, και δίνει φρεσκάδα στην εκτέλεση των πλαστικών δομών του.

Ανεπιτήδευτη και άμεση η ζωγραφική του, δίνει το αίσθημα μιας εκφραστικής ελευθερίας με την οποία προσπαθεί να συνθέσει τα έργα που έχουν αναφορά στην τέχνη, τη φύση και τη ζωή.

Rinos Stefani is challenging the viewing of tradition both in form and theme. His well-laboured thrust creates at best daring combinations of colour attracting and sustaining the eye. Although the artist himself attributes much of his themes to the rural life of his home region, Paphos, he is not offering us static descriptions but dynamic compositions suggesting lyricism on the part of the artist. This young painter is genuinely in search of art in Cyprus.

Ο Ρήνος Στεφανή με την έκθεση του αυτή στην 'Γκλόρια' κατέπληξε τους πάντες. Η έκθεση του δυναμική, ταρακούνησε κάποια 'στάσιμα' νερά στην εικαστική έκφραση. Ζωγραφικός όσο λίγοι, τολμηρός, γνώστης του χρώματος και του τι σημαίνει σύνθεση, μας έδωσε την ευτυχία να δούμε μια απο τις καλύτερες εκθέσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια στη Λευκωσία.

Η δουλειά του είναι με ένα ιδιαίτερο τρόπο συγκλονιστική, γεμάτη ποίηση μα και δυναμισμό.

Ομολογώ ότι λίγοι θάθελαν να εκθέσουν αμέσως μετά από μια έκθεση που απέσπασε τόσο καλές κριτικές όπως αυτή του Ρήνου Στεφανή, διότι η σύγκριση θα ήταν αναπόφευκτη.

Ο Στεφανή με την παρουσία του αυτή έχει δεσμευτεί για το τι θα μας παρουσιάσει στο μέλλον. Η επόμενη του παρουσία θα πρέπει να είναι αντάξια της τωρινής.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο στην τέχνη του Ρήνου Στεφανή είναι το ότι αυτή αποτελεί κυριολεκτικά ένα ισχυρό συνδετικό κρίκο στην 'παραδοσιακή', πια ζωγραφική της Κύπρου με νεώτερες κατευθύνσεις. Μέσα στον κυκεώνα που επικρατεί σήμερα στην κυπριακή ζωγραφική φαίνεται ότι χάθηκε κάθε μέτρο και οποιαδήποτε συνοχή. Όχι πως κάτι τέτοιο ειναι αφ'εαυτού κακό, αλλα αναμφίβολα, αν δεν φορτιστεί με τα καλά τοπικά στοιχεία θα είναι φτωχό ή και αλλοτροιωμένο. Το έργο του Ρήνου Στεφανή όμως, μετρημένα εισάγει νεώτερα στοιχεία εξπρεσιονιστικά και δομές σύγχρονες. Είναι απο τους λίγους ζωγράφους που κουβάλησαν μαζί τους στο εξωτερικό κομμάτια στέρια απο τον τόπο τους και με την επιστροφή τους τ'άφησαν να ανθίσουν.

Πρώτ'από όλα σ'αντίθεση με το συνηθισμένο πια πομπώδη και κραυγαλέο τρόπο που παρουσιάζονται οι καλλιτέχνες, ο ζωγράφος τούτος παρουσιάζεται απέρριτος και, βασανιστικά για τους καιρούς μας, ειλικρινής και αυθεντικός. Αυτές οι ποιότητες του βγαίνουν μέσα απο το χρώμα και τη θεματογραφία του, αλλα προ πάντως το μέτρο και την προσέγγιση που χαρακτηρίζει όλη του τη δουλειά. Οι χρωματικά καθαρές επιφάνειες προβάλλουν τα αντικείμενα καθάρια ενώ ταυτόχρονα συνδέονται ανάμεσα τους με πετυχεμένες τονικές διαφοροποιήσεις. Χρησιμοποιεί μόνο δύο ή τρία πλάνα αποφεύγοντας το 'πολύ' σύγχρονο ρηχό της επιφάνειας. Αυτό του είναι αναγκαίο γιατι χρησιμοποιεί εναλλασσόμενη, ανάλογα με το πλάνο, προοπτική για να δώσει την ανάλογη αξία στα στοιχεία του, ιδίως στους συμβολισμούς του. Αποτέλεσμα αυτής της μεθόδου είναι ένα καλά δομημένο σύνολο χωρίς περιττά στοχεία και υπεκφυγές.

Στο έργο του συνδιάζει δύο φαινομενικά αντίθετες κατευθύνσεις. Ενώ απ' την μια πλευρά παρουσιάζει ειδυλλιακά στοιχεία απ' την άλλη παρουσιάζει εξπρεσιονιστική ένταση. Αυτό προέρχεται όχι τόσο απο τη θεματογραφία του όσο απ' την τεχνική που ακολουθεί. Ο Ρήνος παρουσιάζει μια άρρηκτα δεμένη στο σύνολο της δουλειά. Κι αυτό γιατί είναι περιγραφικός μιας κατάστασης που στο κέντρο της είναι ο άνθρωπος μ'όλα του τα καλά και πάθια. Γι'αυτό το λόγο το έργο του ζωγράφου το χαρακτηρίζει μια ελκυστική ησυχία. Αυτή η ποιότητα δεν παρουσιάζεται συχνά τώρα τελευταία.

Στη γκαλερί «Γκλόρια» ο Ρήνος Στεφανή με τριάντα τέσσερα έργα του κάνει δυναμική εισβολή στον εικαστικό χώρο το τόπου μας και η περίπτωση του είναι αξιοπρόσεχτη. Παρόλο που ο καλλιτέχνης βρίσκεται στα πρώτα στάδια δημιουργίας, παρόλο που παρουσιάζει ποικιλία τεχνικής προσέγγισης και θεμάτων εντούτοις μέσα από το έργο του προβάλλει με σιγουριά μια πολυσύνθετη προσωπικότητα. Το έργο του Ρήνου Στεφανή περικλείει δύναμη, καθαρή έκφραση, ψυχικό ρεαλισμό. Κινείται δε γύρω από τον εξωτερικό κόσμο που τον περιβάλλει, γίνεται κύριος των πραγμάτων και των δυνάμεων που παλεύουν μέσα του, προσπαθεί να τα κάνει συνείδηση, να τα εξυψώσει σε μια σφαίρα αισθητικής αντικειμενικότητας. Σκοπός του να αφομοιώσει τα πράγματα αισθητικά, να τα κατακτήσει, να τα οδηγήσει στο χώρο της επιθυμίας. Έχει το έργο του την ιδιότητα της αφθονίας, χωρίς ένδειξη διακοσμητικής. Το προστατεύει από τη μίμηση του τυχαίου, ξεπερνά τις λεπτότητες των αποτελεσμάτων της πινελιάς, το σέβεται και το ελέγχει κάθε στιγμή. Το κύριο εφόδιο του Στεφανή είναι το χρώμα. Μ΄αυτό μας δείχνει μια προσωπική ευαισθησία, μια ποιότητα, μια συνειδητή πορεία σε μια κλίμακα που οδηγεί σε συγκρατημένες μα σωστά τονισμένες απηχήσεις. Το βέβαιο όμως είναι ότι η κλίμακα τούτη οδηγεί και σε ωριμότητα, σε γνησιότητα, σε ζωγραφική αίσθηση που έχει χώρο να σταθεί και εφόδια για να ανελιχτεί. Γνήσια η τέχνη του υποταγμένη σε εκφραστικές ανάγκες. Έχει ακριβό αρρενωπό αίσθημα η δουλειά του καλλιτέχνη που αποκαλύπτει αισθήματα, σκέψεις, βιώματα που στο έργο του μετουσιώνονται σε ουσία, ιδέα, συναίσθημα.

Ο Ρήνος Στεφανή βρήκε με τα τελευταία του έργα ένα δρόμο εκφραστικό και γνήσιο. Πιστεύω ότι μπροστά του ξανοίγονται καλύτερες μέρες, μεγαλύτερες επιτυχίες.

But then Rinos Stefani has what the English call 'the courage of his convictions'. What gives his work its real quality is his ability to reinvent - he tries to find the vocabulary that does not merely present us with a description. He does not simply invite us to look at the subject - we cannot disregard the picture - as a dynamic and dramatic composition which enhances and adds to our perception of the subject matter. For instance his Uprooting (Graham Hamilton Prize 1983) is about a particular event, it effects us because it tells us about a specific human tragedy, but at the same time it evokes a deeper response which comes out of a sense of suffering humanity. The picture has 'depth' in both senses of the word which is what makes it a work of art.

Στο διάστημα που μεσολάβησε απο τη προηγούμενη έκθεση του Ρήνου Στεφανή στο Λονδινο, η δουλειά του κινήθηκε πέρα απο το παραστατικό.

Στην τελευταία του δουλειά φαίνονται μερικά νέα στοιχεία όπως η "χειρονομία", της πινελιάς που αντανακλά το ύφος του Αμερικάνικου Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού. Το ενδιαφέρον του για την "υφή", απο την άλλη, μαρτυρά κάποιεσ οφειλές σε Ισπανούς ζωγράφους. Η τελευταία του έξοδος στην Ευρώπη - Βαρκελώνη, Άμστερνταμ, Λονδίνο - του πρόσφερε αρκετούς ερεθισμούς. Το υλικό όμως αυτό και τα υφολογικά στοιχεία που έπαιρνε, τα αφομοίωνε και τα αναδημιουργούσε στη βάση της πολύ προσωπικής του αντίληψης. Τα ένταξε σε μια δική του ιδιόμορφη δομή, με τα δικά του χρώματα. Για αυτό το λόγο η Τέχνη του μυρίζει Μεσογειακή ατμόσφαιρα.

Στη δουλειά του Tapies για παράδειγμα, η "υφή" είναι συνδιασμένη με τα γνωστά του σκούρα χρώματα, ενώ στη δουλειά του Ρήνου η "ακατέργαστη" επιφάνεια που σκόπιμα δημιουργά ο καλλιτέχνης, αναμιγνύοντας το χρώμα με στάχτη, χώμα και άλλα ευτελή υλικά δίνει την αίσθηση της ζεστασιάς, του φωτός και των χρωμάτων της Μεσογείου. Ενώ πάλι στην Αμερικάνικη ζωγραφική η "χειρονομία" είναι μορφικό στοιχείο, που αναφέρεται μόνο στις δικές του εσωτερικές ιδιότητες, στη δουλειά του Ρήνου εξυπηρετά στην υπογράμμιση της δομής του χώρου διατηρόντας παράλληλα την αυτονομία του. Οι πλούσιες επιφάνειες χρώματος συνδέονται μεταξύ τους με ενδιάμεσους τόνους και δημιουργούν μια δυνατή αίσθηση χώρου. Μέσα απο την αφηρημένη δομή κρύβεται μια ευαίσθητη γεωμετρία που ενώνει τα ταραχώδη ζωγραφικά στοιχεία της επιφάνειας.

Η δουλειά του εντάσσεται μέσα στο σύγχρονο προβληματισμό των πλαστικών τεχνών. Εν τούτοις διατηρά δυνατους δεσμούς με την παράδοση του τόπου του. Το έργο του έχει έμμεσες αναφορές στη Κυπριακή πραγματικότητα. Οι σχημαροποιήσεις του είναι μια ιδιόμορφη αφαίρεση που ανακαλέι τα υφολογικά χαρακτηριστικά της πρώιμης Ελληνικής Τέχνης. Η σειρά της "Χοιροκιτίας" και τα "Κυπρο-Μυκηναϊκά τοπία" συμπυκνώνουν αυτή την αισθητική του φιλοσοφία.

Παρά το γεγονός ότι ο Ρήνος Στεφανή έχει μια επιθετική συμπεριφορά και η δουλειά του έχει την αίσθηση μιας αυθόρμητης ακρηκτικότητας με αισθησιακές "χειρονομίες", το έργο του κρύβει ισορροπία, καθαρότητα και τάξη, αρετές που αναμφίβολα έχουν τη ρίζα τους στην Ελληνική Κλασσική Παράδοση.

... Το καλύτερο στοιχείο της ζωγραφικής του Ρήνου ΣΤεφανή είναι ότι ξέρει πως να χρησιμοποιεί το χρώμα ως συνθετικό στοιχείο στη δόμηση του ζωγραφικού χώρου. Αυτό είναι πράγματι ένα χάρισμα. Ούτε η εμπνευσμένη διδασκαλία, ούτε η σωστή αντίληψη της μετακυβιστικής τέχνης μπορούν πλήρως να προσφέρουν αυτή την ικανότητα στο νέο καλλιτέχνη. Είτε την έχει κάποιος, είτε όχι. Ο Ρήνος την έχει σε αυθονία. Οι πίνακες του έχουν πάντα εκείνη την πλούσια και ποικίλη, αλλά και συνεκτική ένταση στη ζωγραφική επιφάνεια, η οποία είναι το αποτέλεσμα πολύωρης δουλειάς, βασισμένης κυρίως στη διαίσθηση, για τον υπολογισμό του σωστού μεγέθους, σχήματος και έντασης μιας ρωμαλέας και ταυτόχρονα πολύ αυαίσθητης παλέτας. ...